پیش‌گفتار

مقاله پیش‌رو با هدف بررسی «پدیده ال‌نینو ۲۰۲۶؛ پیشینه، اثرات بر ایران و چارچوب سیاستی در شرایط مخاطره مرکب»  با تاکید بر استان چهارمحال و بختیاری تدوین شده است. با توجه به موقعیت کوهستانی، اقلیم سرد و نیمه‌خشک، وابستگی شدید به منابع آب سطحی و زیرزمینی، و نقش کلیدی این استان در تأمین آب سرچشمه‌های زاینده‌رود و کارون، بررسی اثرات پدیده ال‌نینو بر این منطقه از اهمیت راهبردی برخوردار است. این گزارش با رویکردی علمی‑کاربردی، ضمن تحلیل مکانیسم‌های اثرگذاری ال‌نینو بر اقلیم استان، چارچوبی عملیاتی برای گذار از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه تاب‌آوری در بخش‌های آب، کشاورزی، منابع طبیعی و زیرساخت‌های شهری ارائه می‌دهد.

خلاصه مدیریتی (ویژه تصمیم‌گیران استانی)

ال‌نینوی ۲۰۲۶ با ناهنجاری دمایی پیش‌بینی‌شده حدود ۲٫۹ درجه سانتی‌گراد در منطقه Niño 3.4، در مسیر تبدیل به یکی از قوی‌ترین رویدادهای ENSO در ۷۰ سال اخیر قرار دارد. بر اساس آخرین ارزیابی نوا در ۱۳ اوت ۲۰۲۶، احتمال وقوع یک رویداد “بسیار قوی“ در پاییز و زمستان ۱۴۰۵‑۱۴۰۶ بیش از ۹۰ درصد است.

برای استان چهارمحال و بختیاری، این پدیده به معنای تغییر چشمگیر در رژیم بارش، افزایش احتمال بارش‌های سیل‌آسا، و تشدید خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی است؛ به‌گونه‌ای که ۹۰ درصد مساحت استان درگیر خشکسالی بوده و میزان بارش‌ها طی ۱۰ سال گذشته بین ۵۱ تا ۶۴ درصد کاهش یافته و میانگین دمای سالانه حدود یک درجه سانتی‌گراد افزایش داشته است.مدیرکل هواشناسی چهارمحال و بختیاری با اشاره به حاکمیت ال‌نینوی قوی در منطقه اعلام کرده است که بر اساس پیش‌بینی‌های اقلیمی، احتمال آغاز زودهنگام بارش‌های پاییزی و ثبت بارش‌های بیش از نرمال در استان حدود ۷۰ درصد برآورد می‌شود.

هم‌زمانی این شوک اقلیمی با اختلالات ژئوپلیتیک در خاورمیانه، یک “مخاطره مرکب“ (Poly‑crisis) را شکل داده که زنجیره تأمین جهانی کود و انرژی را هدف قرار گرفته است. این گزارش چارچوبی عملیاتی برای گذار از “مدیریت واکنشی بحران“ به “مدیریت پیشگیرانه تاب‌آوری“در استان ارائه می‌دهد.

بخش اول: کالبدشکافی علمی و مکانیسم‌های اثرگذار

۱‑۱. الفبای ENSO و گردش واکر

ال‌نینو‑نوسان جنوبی (ENSO) یک نوسان دوقطبی در سیستم اقیانوس‑اتمسفر است که در مقیاس جهانی بر دما، بارش، باد و الگوهای گردش جو اثر می‌گذارد.

در شرایط عادی، بادهای شرقی استوایی آب‌های گرم سطحی را در امتداد اقیانوس آرام به سمت غرب، یعنی نواحی اندونزی و استرالیا، منتقل می‌کنند. در این وضعیت، “گردش واکر“ (Walker Circulation) شکل می‌گیرد؛ یک تسمه‌نقاله عظیم هوایی که هوای گرم و مرطوب را از شرق اقیانوس آرام (سواحل پرو) به غرب می‌برد.

در فاز ال‌نینو، این موتور ضعیف شده و آب‌های فوق‌گرم به سمت شرق بازمی‌گردند و انرژی عظیمی را به اتمسفر تزریق می‌کنند که کل سیاره را “تب‌دار“ می‌کند. فاز مقابل، لانینا است که با سردتر شدن غیرعادی آب‌های سطحی در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی همراه است.

۱‑۲. شاخص‌های سنجش و انقلاب پایش

شدت نوسان جنوبی با چند شاخص اقیانوسی و جوی پایش می‌شود:

شاخص	شرح	وضعیت در ال‌نینو
SOI (شاخص نوسان جنوبی)	اختلاف فشار سطحی میان تاهیتی و داروین استرالیا	منفی پایدار
Niño 3.4	میانگین دمای سطح آب در منطقه کلیدی اقیانوس آرام استوایی	≥ ۰٫۵+ درجه سانتی‌گراد
MEI	شاخص چندمتغیره ترکیبی اقیانوسی‑جوی	مثبت
RONI	شاخص نسبی اقیانوسی النینو (نوین)	مثبت

چرا RONI یک انقلاب در پایش است؟

NOAA در فوریه ۲۰۲۶ استفاده از شاخص نسبی اقیانوسی النینو (RONI) را برای پایش رسمی ENSO تصویب کرد. تفاوت اساسی RONI با شاخص قبلی (ONI) در این است که ONI از یک میانگین ۳۰ ساله ثابت استفاده می‌کرد – که با گرمایش جهانی، دیگر معیار مناسبی نبود. RONI اما به‌صورت ماهانه و پویا، دمای منطقه Niño 3.4 را با دمای کل کمربند حاره‌ای مقایسه می‌کند و از اعلام «خطای کاذب» در دوران تغییر اقلیم جلوگیری می‌نماید.

۱‑۳. مکانیسم “راه‌دور“ (Teleconnection)؛ ال‌نینو چگونه به چهارمحال و بختیاری می‌رسد؟

بسیاری می‌پرسند چگونه گرم شدن آب در اقیانوس آرام می‌تواند بر بارش شهرکرد یا کوهرنگ تأثیر بگذارد؟ پاسخ در “رودبادهای جنب‌حاره‌ای“ (Subtropical Jet Stream) نهفته است. زنجیره اثرگذاری به این صورت است:

گرم‌شدن اقیانوس آرام → تغییر گردش واکر → تغییر امواج جوی → تغییر مسیر رودبادها → تغییر مسیر سامانه‌های بارشی → تغییر احتمال بارش در زاگرس مرکزی و چهارمحال و بختیاری

جزئیات مکانیسم:

مرحله	شرح	نتیجه
تغییر مسیر جت‌استریم	در فاز ال‌نینو، رودباد به سمت عرض‌های جغرافیایی پایین‌تر (خاورمیانه) متمایل می‌شود	هدایت سامانه‌های بارشی به سمت زاگرس مرکزی
تقویت ناوه بر فراز دریای سرخ و شرق مدیترانه	ایجاد یک مرکز کم‌فشار کشیده بر فراز منطقه	مکش رطوبت از دریاهای مجاور
پمپاژ رطوبت به سمت زاگرس	ناوه مانند جاروبرقی، رطوبت دریای سرخ و مدیترانه را به سمت فلات ایران و رشته‌کوه‌های زاگرس مکش می‌کند	بارش‌های شدید و سیل‌آسا در مناطق کوهستانی

نتیجه : افزایش احتمال بارش‌های شدید، پیوسته و اغلب سیل‌آسا در نیمه دوم پاییز و تمام فصل زمستان ۱۴۰۵‑۱۴۰۶ در استان چهارمحال و بختیاری. مطالعات نشان می‌دهد که معمولاً ال‌نینو موجب افزایش بارش پاییزه در ایران به‌ویژه در مناطق کوهستانی می‌شود. با این حال، این رابطه قطعی و خطی نیست؛ بلکه یک رابطه احتمالاتی و وابسته به فصل و منطقه است.

بخش دوم: وضعیت سال ۱۴۰۵؛ تولد یک “مخاطره مرکب“ (Poly‑crisis)

سال ۱۴۰۵ شاهد پدیده‌ای است که در ادبیات جدید مدیریت ریسک، “محاصره فراگیر“ (Hypersiege) یا مخاطره مرکب نامیده می‌شود؛ وضعیتی که در آن شوک‌های مستقل، یکدیگر را تقویت کرده و سیستم‌های تاب‌آور را از کار می‌اندازند.

۲‑۱. آنچه اکنون می‌دانیم

بر اساس به‌روزرسانی ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶ سازمان جهانی هواشناسی، یک ال‌نینوی قوی در حال شکل‌گیری و تشدید است و انتظار می‌رود در دوره اوت تا اکتبر ۲۰۲۶ تقویت شود. مدل‌های چندگانه جهانی ناهنجاری میانگین فصلی حدود ۲٫۹ درجه سانتی‌گراد را در مناطق کلیدی پایش پیش‌بینی کرده‌اند.

نوا در ارزیابی ۱۳ اوت ۲۰۲۶ اعلام کرده است: ال‌نینو در حال تقویت بوده و احتمال وقوع یک رویداد بسیار قوی در پاییز و زمستان ۲۰۲۶‑۲۰۲۷ بیش از ۹۰ درصد است.

وضعیت عددی شاخص‌ها در هفته منتهی به ۱۳ اوت ۲۰۲۶:

شاخص	مقدار فعلی	آستانه رویداد بسیار قوی	وضعیت
Niño 3.4	۱٫۸+ درجه سانتی‌گراد	≥ ۲٫۰ درجه سانتی‌گراد	نزدیک به آستانه
Niño 1+2	۳٫۲+ درجه سانتی‌گراد	—	گرمای بی‌سابقه
Niño 4	۰٫۲+ درجه سانتی‌گراد	—	گرمایش ملایم
RONI	۱٫۶+ درجه سانتی‌گراد	≥ ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد	✅ فراتر از آستانه
احتمال وقوع	> ۹۰٪	—	بسیار بالا

۲‑۲. هم‌زمانی با IOD و گرمای اقیانوس‌ها

یکی از ویژگی‌های مهم سال ۱۴۰۵، احتمال هم‌زمانی ال‌نینو با فاز مثبت نوسان دوقطبی اقیانوس هند (IOD) است. WMO همچنین گرم‌تر از میانگین‌بودن دمای سطحی اقیانوس اطلس حاره‌ای را پیش‌بینی کرده است.

نوع شوک	شرح	پیامد مستقیم
شوک اقلیمی	ال‌نینوی بسیار قوی (ناهنجاری +۲٫۹ تا +۳٫۲ درجه در منطقه Niño)	تخریب محصولات کشاورزی در نیمکره جنوبی، استرالیا و جنوب شرق آسیا
شوک ژئوپلیتیک	اختلال در تنگه هرمز و توقف صادرات کودهای نیتروژنی و انرژی	اختلال در زنجیره تأمین جهانی کود و افزایش هزینه‌های تولید

اثر آبشاری (Cascading Effect) برای چهارمحال و بختیاری : ال‌نینو باعث کاهش تولید گندم/برنج در استرالیا و آسیا می‌شود. هم‌زمان، کمبود کود به دلیل بحران خاورمیانه، تناژ محصول در آمریکای شمالی و اروپا را کاهش می‌دهد. نتیجه نهایی: جهش تاریخی قیمت مواد غذایی و تهدید امنیت غذایی — که استان چهارمحال و بختیاری به عنوان یکی از قطب‌های تولید دام و لبنیات کشور، به‌شدت از افزایش هزینه‌های نهاده‌های دامی (به‌ویژه ذرت و کنجاله سویا) متأثر خواهد شد.

بخش سوم: پیشینه تاریخی و سناریوهای اثرگذاری بر چهارمحال و بختیاری

۳‑۱. درس‌های تاریخ (آمار ۵۰ ساله)

مطالعات اقلیم‌شناسی بر روی داده‌های بارش ایران در دوره آماری ۱۹۷۵‑۱۹۹۸ نشان می‌دهد که رابطه ENSO با بارش ایران در پاییز، به‌ویژه در بخش‌هایی از جنوب و جنوب‌شرق، می‌تواند معنادار باشد. هرچند چهارمحال و بختیاری در زاگرس مرکزی واقع شده و اثرپذیری آن از ال‌نینو با شدت کمتری نسبت به مناطق جنوبی همراه است، اما شواهد نشان می‌دهد که در سال‌های ال‌نینویی قوی، سامانه‌های بارشی مدیترانه‌ای با شدت بیشتری به سمت زاگرس هدایت شده‌اند.

نتایج کلیدی برای مناطق کوهستانی زاگرس:

وضعیت	ویژگی بارش	تغییر نسبت به میانگین
فازهای گرم (ال‌نینو)	افزایش بارش پاییزه و زمستانه	بیشتر
فازهای سرد قوی (لانینا)	کاهش بارش و افزایش خشکسالی	کمتر
شرایط عادی (خنثی)	بارش نرمال	—

توجه : این یافته مربوط به منطقه جنوب شرق ایران است و قابل تعمیم به تمام کشور نیست. با این حال، بیشتر مطالعات نشان می‌دهد که معمولاً ال‌نینو موجب افزایش بارش پاییزه در ایران به‌ویژه در مناطق کوهستانی می‌شود. همچنین این یک رابطه آماری است و به معنای تکرار قطعی در هر رویداد ال‌نینویی نمی‌باشد.

الگوهای تاریخی مهم:

• در ال‌نینوی۱۹۹۷‑۱۹۹۸، بارش پاییزه در بسیاری از ایستگاه‌های زاگرس مرکزی بیش از نرمال بوده است.
• در هشت رویداد مهم ال‌نینو طی دوره مطالعه، در بیشتر موارد میانگین بارش بالای نرمال حاکم بوده است.
• خشکسالی پاییزه معمولاً در فازهای سرد و به‌ویژه رویدادهای طولانی لانینا رخ داده است.

۳‑۲. سناریوهای محتمل برای پاییز و زمستان ۱۴۰۵‑۱۴۰۶ در چهارمحال و بختیاری

با توجه به وضعیت فعلی ENSO و احتمال شکل‌گیری IOD مثبت، چهار سناریو قابل تصور است:

سناریو	شرایط	پیامد برای چهارمحال و بختیاری	احتمال
اصلی	ال‌نینوی قوی + IOD مثبت	بارش فراتر از نرمال در نیمه دوم پاییز و زمستان؛ ریسک سیلاب در حوضه‌های زاینده‌رود و کارون	بالا
جایگزین ۱	ال‌نینوی قوی + IOD خنثی	بارش نرمال تا فراتر در برخی مناطق؛ الگوی ناهمگن	متوسط
جایگزین ۲	ال‌نینوی متوسط + IOD مثبت	بارش نزدیک به نرمال؛ ریسک کمتر سیلاب	متوسط
بدترین	ال‌نینوی بسیار قوی + IOD مثبت + NAO منفی	بارش‌های سیل‌آسا در مناطق وسیع استان؛ ریسک بالا	پایین

سناریوی مرجع: افزایش احتمال بارش‌های فراتر از نرمال در استان، همراه با افزایش احتمال رخدادهای بارشی حدی در برخی مناطق — به‌ویژه در حوضه‌های آبریز کوهرنگ، زاینده‌رود و کارون.

نکته مهم: این سناریو به معنای آن نیست که تمام استان در تمام فصل بارندگی بیش از نرمال خواهد داشت. ممکن است یک شهرستان با مجموع بارش فصلی نزدیک به نرمال مواجه شود، اما بخش عمده بارش آن در چند رخداد کوتاه و شدید اتفاق بیفتد. از دیدگاه مدیریت ریسک، چنین وضعیتی می‌تواند حتی از یک فصل پربارش یکنواخت خطرناک‌تر باشد.

بر اساس پیش‌بینی‌ها، بارش در پاییز ۱۴۰۵ در بسیاری از مناطق از جمله چهارمحال و بختیاری نرمال با گرایش به بیش از نرمال پیش‌بینی شده است.

 

 

 

۳‑۳. مخاطرات کلیدی برای چهارمحال و بختیاری

مخاطره	توضیح	مناطق آسیب‌پذیرتر
سیلاب ناگهانی و شهری	بارش شدید در مدت کوتاه، ظرفیت شبکه‌های دفع آب را پشت سر می‌گذارد	شهرکرد، بروجن، فارسان، مناطق شهری با توسعه در حریم مسیل‌ها
طغیان رودخانه‌های فصلی	رودخانه‌های زاینده‌رود، کارون و شاخه‌های فرعی پس از دوره کم‌آبی، جریان بسیار زیادی پیدا می‌کنند	حوضه‌های کوهرنگ، لردگان، اردل
فرسایش خاک و روان‌آب	خشکسالی طولانی (۹۰٪ مساحت استان درگیر خشکسالی)، تخریب پوشش گیاهی و فشردگی خاک، روان‌آب را افزایش می‌دهد	مناطق خشک و نیمه‌خشک استان
فشار بر سدها و تأسیسات آبی	ورود رسوب و افزایش ناگهانی دبی، بهره‌برداری از سدها را پیچیده می‌کند	سدهای زاینده‌رود، کارون ۳ و ۴، سد کوهرنگ
خسارت کشاورزی	بارش شدید خارج از زمان مناسب، موجب خوابیدگی محصول، غرقابی و بیماری‌های گیاهی می‌شود	مناطق کشاورزی شهرکرد، بروجن، لردگان
شیوع آفات و بیماری‌ها	رطوبت بالا و گرمای زمستانه، شرایط را برای بیماری‌های قارچی و آفات فراهم می‌کند	باغات گردو و بادام، مزارع گندم و جو
زمین‌لغزش	بارش‌های شدید در مناطق کوهستانی با شیب بالا	بخش‌هایی در مرکز، جنوب شرق و جنوب استان که در کلاس خطر «خیلی زیاد» قرار دارند

پهنه‌بندی مخاطرات طبیعی استان: بر اساس نقشه نهایی مخاطرات طبیعی چندگانه، بخش‌هایی در مرکز، جنوب شرق و جنوب چهارمحال و بختیاری در کلاس خطر “خیلی زیاد“ قرار دارند که حدود ۰٫۸ درصد از سطح استان را شامل می‌شود. بیشترین پراکنش خطر زیاد نیز در همین نواحی مشاهده شده که حدود ۲٫۵ درصد از مساحت استان را در بر می‌گیرد.

بخش چهارم: نگاه ویژه به حوضه‌های آبریز کوهرنگ، زاینده‌رود و کارون

موقعیت راهبردی استان در تأمین آب کشور

چهارمحال و بختیاری به دلیل قرارگیری در سرچشمه‌های دو حوضه آبریز مهم کشور – زاینده‌رود و کارون – از جایگاه ویژه‌ای در تأمین آب استان‌های مرکزی و خوزستان برخوردار است. هرگونه تغییر در رژیم بارش این استان، پیامدهای مستقیمی برای امنیت آبی اصفهان، خوزستان و سایر مناطق پایین‌دست خواهد داشت.

حوضه کوهرنگ: کانون بحران

منطقه کوهرنگ با دارا بودن تونل‌های انتقال آب به زاینده‌رود، یکی از حساسترین نقاط استان از منظر مدیریت منابع آب است. در صورت وقوع بارش‌های سیل‌آسا:

۱. خطر ورود رسوب به تونل‌های انتقال آب و کاهش راندمان انتقال
۲. افزایش ناگهانی دبی رودخانه کوهرنگ و احتمال طغیان
۳. فشار بر سازه‌های آبی و نیاز به مدیریت دقیق رهاسازی سدها

حوضه زاینده‌رود: فرصت یا تهدید؟

سال‌هاست که زاینده‌رود با خشکسالی‌های پی‌درپی مواجه بوده است. ال‌نینوی ۱۴۰۵ می‌تواند یک فرصت طلایی برای تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی و احیای زاینده‌رود باشد، اما به شرط آنکه:

• سیلاب‌ها مدیریت شده و به جای خسارت، بهتغذیه مصنوعی سفره‌ها منجر شوند
• رهاسازی از سد زاینده‌رود بابرنامه‌ریزی دقیق انجام شود
• از انتقال رسوب به بخش‌های میانی و پایین‌دستجلوگیری شود

حوضه کارون: هشدار سیلاب

سرشاخه‌های کارون در استان (لردگان، اردل، کوهرنگ) در صورت بارش‌های شدید، حجم عظیمی از آب را به سمت خوزستان هدایت خواهند کرد. تجربه سیلاب‌های گذشته نشان داده است که هماهنگی بین استان‌های چهارمحال و بختیاری و خوزستان در مدیریت سدهای کارون ۳ و ۴، از اولویت‌های اساسی است.

بخش پنجم: چارچوب سیاستی و ماتریس اقدامات عملیاتی

برای مقابله با این مخاطره مرکب، رویکرد «واکنش پس از بحران» باید به “کنش پیشگیرانه“ تغییر یابد.

اصل راهبردی:

هرچه پیش‌بینی زودتر به اقدام تبدیل شود، هزینه مدیریت بحران کمتر و ظرفیت تاب‌آوری بیشتر خواهد بود.

گاه‌شمار اقدامات (Timeline) برای چهارمحال و بختیاری

بازه زمانی	سطح هشدار	شاخص فعال‌سازی	اقدامات کلیدی و فوری
مرداد تا مهر ۱۴۰۵	🟡 زرد (آماده‌باش)	اعلام ال‌نینو توسط NOAA/WMO	لایروبی مسیل‌ها، آزادسازی حریم رودخانه‌ها (زاینده‌رود، کارون، کوهرنگ)، پایش سدها، شناسایی نقاط پرخطر، فعال‌سازی مسیرهای جایگزین تأمین نهاده‌های دامی
آبان تا دی ۱۴۰۵	🟠 نارنجی (اوج‌گیری)	پیش‌بینی بارش > ۵۰ میلیمتر در ۲۴ ساعت	فعال‌سازی سامانه هشدار سریع سیلاب، ممنوعیت چرای دام در بستر رودها، آماده‌باش کامل هلال‌احمر، پایش رودخانه‌ها، تخلیه مناطق پرخطر
بهمن تا اسفند ۱۴۰۵	🔴 قرمز (اوج بحران)	وقوع سیلاب یا طغیان	مدیریت دبی خروجی سدها (Flood Routing)، اسکان اضطراری، توزیع نهاده‌های دامی، پایش بیماری‌های قارچی، حفاظت از تأسیسات زیربنایی

نکته: این سطوح باید بر اساس هشدارهای واقعی و پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت قابل تغییر باشند و نباید صرفاً بر مبنای تقویم ثابت فعال شوند.

ماتریس وظایف ذینفعان در استان

دستگاه	اقدام کلیدی	هدف راهبردی	بازه اجرا
شرکت آب منطقه‌ای استان	اجرای عملیات «مسیردهی سیلاب» در بالادست سدها، پایش مخازن، پیش‌بینی ورودی، مدیریت تونل‌های کوهرنگ	جلوگیری از سرریز کنترل‌نشده و مدیریت رسوب؛ کاهش خطر سیلاب	مرداد‑اسفند
جهاد کشاورزی استان	تغییر تقویم کاشت زمستانه، ترویج ارقام مقاوم به غرقابی، تخصیص یارانه فوری برای خرید بذر و کود، هشدار به باغداران گردو و بادام	حفظ چرخه تولید کشاورزی و کاهش خسارت	مرداد‑آبان
استانداری و شهرداری‌ها	ممنوعیت مطلق تردد در بستر مسیل‌های فصلی، نصب پمپ‌های لجن‌کش در زیرگذرهای شهری (شهرکرد، بروجن، فارسان)، رفع گلوگاه‌های آبگرفتگی	کاهش خسارات شهری و تلفات انسانی	مرداد‑آبان
هواشناسی استان	پایش ENSO، IOD و الگوهای منطقه‌ای؛ ارائه هشدارهای به‌موقع؛ همکاری با مرکز ملی اقلیم‌شناسی	ارتقای پیش‌بینی و کاهش عدم‌قطعیت	مستمر
مدیریت بحران استان	سناریونویسی، تمرین عملیاتی و هماهنگی بین‌دستگاهی، هماهنگی با استان‌های اصفهان و خوزستان	افزایش آمادگی و کاهش زمان واکنش	مرداد‑آبان
هلال‌احمر استان	آماده‌سازی تجهیزات و نیروها، اسکان اضطراری، شناسایی مسیرهای جایگزین	کاهش زمان واکنش و تلفات	مستمر
راه و شهرسازی استان	شناسایی نقاط آسیب‌پذیر شبکه حمل‌ونقل (جاده‌های کوهستانی، پل‌ها)، حفظ دسترسی اضطراری	تداوم خدمات حیاتی	مرداد‑مهر
منابع طبیعی استان	حفاظت از پوشش گیاهی، اجرای عملیات آبخیزداری برای کنترل سیلاب و کاهش فرسایش خاک	کاهش روان‌آب و فرسایش	مستمر
رسانه‌های استان	اطلاع‌رسانی مبتنی بر هشدار رسمی، راه‌اندازی کمپین «سواد اقلیمی»، پرهیز از شایعه‌پراکنی	کاهش رفتارهای پرخطر و ارتقای آگاهی عمومی	مستمر

 

 توصیه‌های عملی

برای شهروندان استان:

1. از تردد یا توقف در حاشیه رودخانه‌ها، مسیل‌ها و زیر پل‌ها به‌شدت خودداری کنید- به‌ویژه در حوضه‌های زاینده‌رود، کارون و کوهرنگ.
2. هشدارهای هواشناسی استان و مدیریت بحران را از کانال‌های رسمی پیگیری کنید.
3. از بازنشر شایعات اقلیمی در فضای مجازی پرهیز کنید.
4. لوازم ضروری، مدارک مهم و داروها را در محل‌های امن و ارتفاع مناسب نگهداری کنید.
5. در زمان هشدار، از عبور از زیرگذرها و نقاط آب‌گرفته اجتناب کنید -به‌ویژه در شهرکرد، بروجن و فارسان.
6. ساکنان مناطق حاشیه‌ای رودخانه‌ها (به‌ویژه در لردگان، اردل و کوهرنگ) برنامه خروج اضطراری خود را مشخص کنند.

برای کشاورزان و باغداران:

1. کاهش تراکم کاشتدر مناطق پرخطر و دشت‌های سیل‌خیز.
2. جمع‌آوری فوری تجهیزات(موتورپمپ‌ها، ادوات) و آذوقه از حریم رودخانه‌ها.
3. ایجاد سیل‌بندهای موقتدر مسیرهای دسترسی به مزارع و باغات.
4. استفاده حداکثری از بیمه محصولات کشاورزیبرای کاهش ریسک خسارات.
5. در مناطق مستعد سیلاب، مسیرهای امن برای خروج دام و تجهیزات مشخص کنید.
6. نسبت بهبیماری‌های قارچی (به‌ویژه در باغات گردو و بادام) و خسارت ناشی از ماندابی‌شدن زمین مراقبت بیشتری داشته باشید.
7. تقویم عملیات کشاورزی را با هشدارهای کوتاه‌مدت تطبیق دهید.
8. برای دامداران و عشایر استان: با توجه به اختلال احتمالی در کوچ و افزایش هزینه‌های نهاده‌های دامی،ذخیره‌سازی علوفه و هماهنگی با اداره کل عشایر ضروری است.

برای عشایر استان:

1. مسیرهای کوچ را با توجه به هشدارهای سیلاب بازبینی کنید.
2. از استقرار در حریم رودخانه‌ها و مسیل‌های فصلی خودداری کنید.
3. ذخیره‌سازی علوفه و آذوقه را حداقل برای یک ماه افزایش دهید.
4. با اداره کل امور عشایر و مدیریت بحران استان در ارتباط مستمر باشید.

سه اولویت فوری برای چهارمحال و بختیاری

اگر قرار باشد از میان ده‌ها اقدام پیشنهادی، تنها سه اقدام فوری انتخاب شود، اولویت‌ها عبارت‌اند از:

اولویت اول: نقشه عملیاتی نقاط بحرانی سیلاب استان

تمامی مسیل‌ها، زیرگذرها، رودخانه‌های فصلی (به‌ویژه در حوضه‌های زاینده‌رود و کارون)، پل‌های آسیب‌پذیر و زیرساخت‌های حیاتی باید در یک نقشه عملیاتی واحد قرار گیرند و در اختیار تمام دستگاه‌های اجرایی استان قرار داده شوند. بخش‌هایی در مرکز، جنوب شرق و جنوب استان که در کلاس خطر «خیلی زیاد» قرار دارند، باید در اولویت اول پایش قرار گیرند.

اولویت دوم: پیوند مستقیم پیش‌بینی و تصمیم

هشدار هواشناسی باید مستقیماً به دستورالعمل عملیاتی دستگاه‌های اجرایی استان متصل شود:

• هشدار بارش شدید → پاکسازی مسیل‌ها (به‌ویژه در حوضه کوهرنگ)
• هشدار سیلاب → تخلیه مناطق پرخطر (شهرکرد، بروجن، لردگان، اردل)
• هشدار طغیان رودخانه → توقف تردد (جاده‌های کوهستانی و پل‌ها)
• هشدار بارش سنگین کشاورزی → حفاظت از تجهیزات و محصولات

اولویت سوم: فرماندهی واحد مخاطرات مرکب در استان

یک سازوکار هماهنگ‌کننده بین هواشناسی استان، مدیریت بحران، آب منطقه‌ای، جهاد کشاورزی، استانداری، راه و شهرسازی، هلال‌احمر و سایر دستگاه‌های مرتبط باید فعال باشد. این سازوکار باید اختیارات فرابخشی داشته باشد و بتواند تصمیمات را در زمان کوتاه عملیاتی کند. همچنین هماهنگی با استان‌های اصفهان و خوزستان برای مدیریت یکپارچه سدهای زاینده‌رود و کارون ضروری است.

نتیجه‌گیری راهبردی

ال‌نینوی ۱۴۰۵ را نباید صرفاً یک پدیده اقیانوسی‑هواشناسی دانست. اهمیت آن برای چهارمحال و بختیاری از جایی آغاز می‌شود که یک محرک اقلیمی جهانی با آسیب‌پذیری‌های داخلی استان در حوزه آب، کشاورزی، منابع طبیعی، زیرساخت، شهرنشینی و زنجیره تأمین تلاقی پیدا می‌کند.

شواهد کنونی نشان می‌دهد ال‌نینو در سال ۱۴۰۵ در حال تقویت است و احتمال وقوع یک رویداد بسیار قوی در پاییز و زمستان ۱۴۰۵‑۱۴۰۶ بالاست. بااین‌حال، این واقعیت به‌خودی‌خود به معنای وقوع قطعی سیلاب در سراسر استان نیست. اثر نهایی در هر منطقه به تعامل ENSO با IOD، NAO، MJO، شرایط محلی و وضعیت حوضه آبریز بستگی خواهد داشت.

ال‌نینوی ۱۴۰۵ یک “ضربه‌زننده تهدیدات“ (Threat Multiplier) است که در تقاطع با بحران‌های ژئوپلیتیک خاورمیانه و تغییرات اقلیمی بلندمدت، تاب‌آوری سیستم‌های غذایی، آبی و زیرساختی استان را آزمایش خواهد کرد.

استان چهارمحال و بختیاری با ۹۰ درصد مساحت درگیر خشکسالی و کاهش ۵۱ تا ۶۴ درصدی بارش‌ها در دهه اخیر، در نقطه‌ای قرار دارد که هم بیشترین آسیب را از خشکسالی دیده و هم بیشترین پتانسیل را برای بهره‌مندی از بارش‌های ال‌نینویی دارد – به شرط آنکه مدیریت صحیحی بر سیلاب‌ها اعمال شود.

از این منظر، عدم قطعیت پیش‌بینی نباید بهانه‌ای برای عدم اقدام باشد؛ بلکه باید دلیل اقدام مرحله‌ای و انعطاف‌پذیر باشد. راهبرد مناسب برای استان نه انتظار برای وقوع بحران و نه اتکا به یک پیش‌بینی قطعی است؛ بلکه ایجاد سامانه‌ای است که بتواند با دریافت هر هشدار جدید، سطح آمادگی خود را به‌سرعت تغییر دهد.

به بیان ساده:

مسئله اصلی این نیست که ال‌نینو دقیقاً چه مقدار باران برای چهارمحال و بختیاری خواهد آورد؛ مسئله این است که استان در برابر هر مقدار بارش شدید، چقدر آماده است.

در چنین شرایطی، تاب‌آوری استانی از سه مسیر تقویت می‌شود:

پیش‌بینی بهتر + اقدام زودهنگام + هماهنگی بین‌دستگاهیذو این همان گذار ضروری از “مدیریت بحران“ به “مدیریت پیشگیرانه مخاطرات“ است.

منابع و مراجع

1. World Meteorological Organization (WMO). (2026, July 31). Global Seasonal Climate Update for August‑September‑October 2026. Geneva: WMO.
2. World Meteorological Organization (WMO). (2026, July 31). Strong El Niño expected to intensify[Press Release]. Geneva: WMO.
3. NOAA Climate Prediction Center (CPC). (2026, August 13). ENSO Diagnostic Discussion. College Park, MD: NOAA/NWS.
4. NOAA Climate Prediction Center (CPC). (2026, August). Official ENSO Probabilities and Relative Oceanic Niño Index (RONI) Outlook. College Park, MD: NOAA/NWS.
5. Food and Agriculture Organization (FAO). (2026, June). El Niño is coming: Risks to agriculture at highest level. Rome: FAO.
6. World Bank. (2026). When Risks Accumulate: Threats to Global Food Markets in 2026. Washington, DC: World Bank Group.
7. پژوهش‌های اقلیم‌شناسی ارتباط ENSO با بارش ایران. (دوره آماری ۱۹۷۵–۱۹۹۸). داده‌های بارش ایستگاه‌های سینوپتیک جنوب شرق ایران. تهران: مرکز ملی اقلیم‌شناسی.
8. شیرانی بررسی تغییرات اقلیمی منطقه رویشی زاگرس به منظور مدیریت جنگل و منابع طبیعی  استان چهار محال و بختیاری1394 همايش ملي تدبير در توسعه استان چهارمحال و بختياري
9. محبوبه صفرنژاد بروجنی ، امیر حسن حلبیان، کیوان کبیری، مصیب شیرانی1397.. بررسی تاثیرات تغییرات دمای سطحی آب دریا (SST) براکوسیستمهای مرجانی مطالعه موردی جزیره کیش دومین همایش ملی توسعه پایدار خلیج فارس ( اکوسیستم های حساس) 1397 بوشهر
10. شيراني . م. 1404 توسعه پايدار و زيست محور در مناطق آزاد ايران: رويکردي تطبيقي براي سياست گذاري و اجرا . سومين همايش بين المللي و پنجمين همايش ملي توسعه پايدار دريا محور ودانشگاه علوم فنون دريايي خرمشهر بهمن 1404 .
11. شيراني، م. اسماعيلي، ن. عبدالهي، خ. بارگاهي، ح.1404. بررسي مخاطرات ناشي از تغيير اقليم و تهديدات امنيت زيست محيطي در جنوب ايران با تأكيد بر تقويت تابآور ي. همايش سراسري مخاطرات محيطي و امنيت ملي جمهوري اسالمي ايران تهران. ايران بهمن 1404