کتابی برای شناخت و حفاظت از دو سرمایه ارزشمند زاگرس

کتاب “تالاب چغاخور و گندمان؛ جواهری در قلب زاگرس“ نوشته مصیب شیرانی و با ویراستاری علمی یعقوب ایرانمنش، اثری مصور درباره دو تالاب ارزشمند استان چهارمحال‌وبختیاری است که با هدف معرفی ارزش‌های طبیعی، زیست‌محیطی و گردشگری این دو زیست‌بوم منتشر شده است.این کتاب حدود دو سال پیش، در شرایطی که حمایت سازمانی یا مالی خاصی برای انتشار آن وجود نداشت، به‌صورتچاپ تک نسخه ای سفارشی درسایت می خوانم منتشر شد(https://mikhanam.com/)؛ با این انگیزه که شناخت تالاب‌ها و ضرورت حفاظت از آن‌ها، به‌ویژه در میان نسل جوان و جامعه آموزشی، گسترش یابد.امروز و در آغاز سال تحصیلی، شرایط چغاخور بار دیگر اهمیت این موضوع را به شکل ملموس‌تری یادآوری می‌کند.بر اساس گزارش منتشرشده در در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵، حدود نیمی از آب تالاب بین‌المللی چغاخور تخلیه شده و بخش‌هایی از تالاب خشک شده است. مدیرکل حفاظت محیط‌زیست چهارمحال‌وبختیاری در این گزارش، ضمن اشاره به تأثیر خشکسالی‌های سال‌های گذشته، بر نقش مدیریت منابع آب و رعایت حقابه زیست‌محیطی تالاب تأکید کرده است. همچنین اعلام شده است که برای بازگرداندن آب به بخش خشک‌شده، اقداماتی مانند بستن خروجی تالاب، هدایت منابع آب بالادست و لایروبی مسیرهای تغذیه‌کننده در حال انجام است.این اتفاق نشان می‌دهد که موضوع حفاظت از تالاب‌ها تنها یک موضوع زیست‌محیطی یا دانشگاهی نیست؛ بلکه با آب، کشاورزی، معیشت جوامع محلی، تنوع زیستی، گردشگری و آینده نسل‌های بعد ارتباط مستقیم دارد.

چرا امروز صحبت از چغاخور اهمیت بیشتری دارد؟

تالاب چغاخور یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های آبی چهارمحال‌وبختیاری است. بر اساس گزارش اخیر، وضعیت فعلی آن در حدود سه دهه گذشته کم‌سابقه توصیف شده و مسئولان محیط‌زیست استان درباره پیامدهای خشک‌شدن کامل تالاب هشدار داده‌اند.در همین گزارش تأکید شده است که حیات اکوسیستم تالاب به تأمین حقابه زیست‌محیطی وابسته است و این موضوع باید در مدیریت منابع آب بالادست و پایین‌دست مورد توجه قرار گیرد.کتاب “تالاب چغاخور و گندمان؛ جواهری در قلب زاگرس“ نیز با همین نگاه، تالاب را صرفاً یک منظره زیبا یا مقصد گردشگری نمی‌بیند؛ بلکه آن را بخشی از سرمایه طبیعی و زیستی زاگرس معرفی می‌کند که حفاظت از آن نیازمند شناخت علمی و مشارکت اجتماعی است.

از تالاب چه می‌توان آموخت؟

تالاب‌ها کلاس درس زنده طبیعت هستند. دانش‌آموزان می‌توانند در تالاب‌ها درباره چرخه آب، تنوع زیستی، پرندگان مهاجر، گیاهان، زنجیره‌های غذایی، تغییرات اقلیمی، منابع آب و رابطه انسان و طبیعت بیاموزند. از این منظر، آشنایی نسل جدید با تالاب‌ها فقط آموزش محیط‌زیست نیست؛ بلکه آموزش مسئولیت‌پذیری نسبت به سرزمین و منابع طبیعی است.به همین دلیل، کتاب می‌تواند برای معلمان، مدارس، فعالان محیط‌زیست، دانشجویان، خانواده‌ها و علاقه‌مندان طبیعت، به‌عنوان یک منبع تصویری و آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

کتابی که بدون حمایت منتشر شد

این کتاب حدود دو سال پیش و در شرایطی منتشر شد که برای تولید و انتشار آن حمایت مالی یا سازمانی خاصی وجود نداشت. با وجود این، تلاش شد مجموعه‌ای تصویری و قابل استفاده برای عموم تهیه شود تا معرفی چغاخور و گندمان تنها در محدوده گزارش‌های تخصصی باقی نماند و به میان مردم، مدارس و خانواده‌ها راه پیدا کند.اکنون که وضعیت آبی چغاخور بار دیگر توجه افکار عمومی را به خود جلب کرده است، به نظر می‌رسد زمان مناسبی برای بازخوانی اهمیت این دو تالاب و استفاده از ظرفیت‌های آموزشی و فرهنگی برای حفاظت از آن‌هاست.

حفاظت از تالاب، مسئولیت مشترک است-تأمین حقابه، مدیریت منابع آب حوضه آبریز، کاهش برداشت‌های غیرضروری، حفاظت از آب‌های زیرزمینی، کنترل آلودگی، حفاظت از حریم تالاب، اصلاح الگوی مصرف آب، مشارکت جوامع محلی و توسعه گردشگری مسئولانه، مجموعه‌ای از اقداماتی هستند که می‌توانند در حفاظت از تالاب‌ها نقش داشته باشند.

اما در کنار اقدامات مدیریتی و اجرایی، یک موضوع اساسی نیز وجود دارد:

جامعه باید ارزش تالاب را بشناسد.مدرسه و معلم در این مسیر نقش مهمی دارند. کودکی که ارزش یک تالاب را بشناسد، احتمالاً در آینده نسبت به آب، طبیعت و سرزمین خود مسئولانه‌تر رفتار خواهد کرد.

هدیه‌ای برای معلمان در آغاز سال تحصیلی

به مناسبت آغاز سال تحصیلی و با هدف حمایت از آموزش محیط‌زیست و آشنایی دانش‌آموزان با تالاب‌های ایران،  نویسنده تصمیم گرفته‌است فایل الکترونیکی کتاب «تالاب چغاخور و گندمان؛ جواهری در قلب زاگرس» را به‌صورت رایگان در اختیار معلمان علاقه‌مند قرار دهد معلمان محترمی که مایل به دریافت فایل رایگان کتاب هستند، می‌توانند از طریق پیام‌رسان بله به شماره زیر پیام ارسال کنند:۰۹۱۳۱۸۴۲۴۸۴

این هدیه کوچک، ادای احترام به معلمانی است که آموزش را فقط انتقال دانش نمی‌دانند، بلکه آن را فرصتی برای ساختن نسلی آگاه‌تر و مسئول‌تر نسبت به طبیعت و آینده سرزمین می‌دانند.

امید که چغاخور و گندمان، به‌جای آنکه تنها در صفحات کتاب‌ها باقی بمانند، در طبیعت ایران نیز زنده و پایدار بمانند.

مشخصات کتاب عنوان: تالاب چغاخور و گندمان؛ جواهری در قلب زاگرس-پدیدآورنده: مصیب شیرانی-ویراستار علمی: یعقوب ایرانمنش-ناشر: نشر ابراهیم-محل نشر: تهران-سال انتشار: ۱۴۰۴-مشخصات ظاهری: ۸۰ صفحه، مصور رنگی، ۲۲×۲۲ سانتی‌متر-شابک: 978-622-7376-68-5